• English
  • Polski

Polityka współpracy rozwojowej Unii Europejskiej po 2004r.

Artykuł Profesor Ewy Latoszek.
14 February 2015

 

W ciągu ostatnich lat tematyka pomocy rozwojowej (tzn. przekazywania zasobów materialnych lub niematerialnych na rzecz podmiotów) na stałe weszła do zakresu badań nauk ekonomicznych i społecznych na świecie, także w Polsce. Wraz z postępującą globalizacją pojawiają się bowiem problemy, z którymi pojedyncze państwa nie są w stanie sobie poradzić, a ich występowanie, na skutek narosłych współzależności, jest odczuwalne w większości państw naszego globu. Likwidowanie przepaści rozwojowej między państwami jest więc obecnie jednym z głównych wyzwań globalnych. Jest ona zarówno wyzwaniem samym w sobie, jak również źródłem szeregu problemów. Różnice w poziomie rozwoju gospodarczego państw są przyczyną wielu konfliktów wewnętrznych i międzynarodowych, terroryzmu, nielegalnych migracji, degradacji środowiska naturalnego. Dlatego też działalność na rzecz zmniejszenia luki rozwojowej w skali świata, stała się przedmiotem zinstytucjonalizowanej współpracy międzynarodowej, w tym w ramach UE. W wyniku tej współpracy wypracowano szereg mechanizmów, z których niezwykle istotnym jest polityka współpracy rozwojowej, która implikuje działania donatorów, zmierzające  do poprawy sytuacji beneficjentów.

 

Polityka współpracy rozwojowej UE w latach 2004- 2009

Podczas negocjacji akcesyjnych państw Europy Środkowej i Wschodniej, w tym Polski do Unii Europejskiej temat polityki współpracy rozwojowej był obszarem pobocznym, marginalnie potraktowanym przez członków UE, jak i państwa kandydujące. Nowi członkowie UE w 2004 r. nie posiadali sprawnych mechanizmów i struktur przekazywania pomocy rozwojowej. Rozszerzenie z 1 maja 2004 r. miało jednak istotny wpływ na kierunek przekazywania pomocy rozwojowej UE, zwłaszcza przesunięcie jej priorytetów na wschód Europy. Stało się także podstawą do znowelizowania i dostosowania polityki współpracy rozwojowej UE do nowych warunków wewnątrz i na zewnątrz Unii.

Pod koniec 2004 r. Komisja Europejska rozpoczęła debatę na temat wdrożenia deklaracji w sprawie polityki współpracy na rzecz rozwoju i jej znaczenia w świetle istotnych zmian, jakie miały miejsce zarówno w obrębie Unii – zwłaszcza w kontekście niedawnego rozszerzenia – jak również poza jej granicami. Aby sprostać nowym wyzwaniom UE podjęła działania na rzecz poprawy stosunków z krajami sąsiadującymi w ramach Europejskiej Polityki Sąsiedztwa, przyspieszenia negocjacji handlowych i gospodarczych z innymi państwami, wzmocnienia międzynarodowego porozumienia w sprawie milenijnych celów rozwoju (MCR) oraz rosnącej troski o bezpieczeństwo.

W lutym 2005 r. podpisano nowelizację umowy z Kotonu, tworzącą ramy stosunków UE z krajami Afryki, Karaibów i Pacyfiku. Stworzyła ona możliwości wzmocnienia politycznego wymiaru partnerstwa przez bardziej systematyczny, formalny, efektywny i ukierunkowany wynikowo dialog polityczny, oparty na dobrze ugruntowanych zasadach partnerstwa i zaangażowania.

W maju 2005 r. została przyjęta deklaracja paryska w sprawie efektywności pomocy rozwojowej w perspektywie do 2015 r., która jest porozumieniem między 35 krajami-dawcami pomocy, 26 instytucjami wielostronnymi, 56 biorcami pomocy i 14 obserwatorami społeczeństwa obywatelskiego, a wśród nich państwami członkowskimi UE i Komisją Europejską. Istotny z punktu widzenia skuteczności finansowania pomocy rozwojowej był także fakt, że państwa członkowskie UE nie tylko zobowiązały się w pełni wdrożyć postanowienia deklaracji paryskiej, ale dodatkowo wykonać do 2010 r. takie zobowiązania, jak:

  • „przekazywanie pomocy w zakresie budowania zdolności (ang. capacity building) za pośrednictwem skoordynowanych programów,
  • kierowanie 50% pomocy rządowej za pośrednictwem instytucji krajów partnerskich,
  • unikanie tworzenia jakichkolwiek nowych jednostek wdrażających projekty (ang. Project Implementation Units),
  • zredukowanie liczby nieskoordynowanych misji o 50%”.

W wyniku zobowiązań paryskich oraz wcześniejszych przygotowań 20. grudnia 2005 r. przewodniczący Komisji Europejskiej, przewodniczący Rady UE i przewodniczący Parlamentu Europejskiego zatwierdzili nową deklarację w sprawie polityki rozwojowej UE – europejski konsensus w sprawie rozwoju, który stanowi kamień milowy w historii współpracy UE na rzecz rozwoju.

W grudniu 2005 r. UE przyjęła również strategię dla Afryki, która stała się pierwszym praktycznym zastosowaniem europejskiego konsensusu w sprawie rozwoju. Strategia wyznaczyła ramy działalności państw członkowskich UE i Komisji Europejskiej mające na celu wspieranie wysiłków państw afrykańskich w osiąganiu milenijnych celów rozwoju.

W 2006 r. aspekty polityki UE z zakresu pomocy rozwojowej zostały uwzględnione w trakcie prac nad nowymi instrumentami finansowymi, które stanowiły część całościowego przeglądu unijnej struktury współpracy zewnętrznej oraz uproszczone ramy pomocy w latach 2007–2013. Szereg istniejących do tej pory mechanizmów obejmujących zakres geograficzny lub tematyczny został zastąpiony dziewięcioma instrumentami finansowania, sześcioma wspierającymi poszczególne obszary polityki o geograficznym bądź tematycznym ukierunkowaniu tzn.:

  • instrument pomocy przedakcesyjnej (IPA),
  • Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI),
  • instrument na rzecz rozwoju (DCI),
  • instrument na rzecz współpracy z państwami uprzemysłowionymi (ICI),
  • europejski instrument na rzecz wspierania demokracji i praw człowieka (EIDHR),
  • instrument na rzecz bezpieczeństwa jądrowego (INSC);

oraz trzema mającymi zastosowanie w sytuacjach kryzysowych tzn.:

  • instrument na rzecz stabilności (IfS),
  • pomoc humanitarna obejmująca żywnościową pomoc nadzwyczajną w ramach nowych perspektyw finansowych,
  • instrumenty pomocy makro-finansowej.

           

            Rok 2008 był dla Unii Europejskiej i jej partnerów w różnych częściach świata działających na rzecz rozwoju okresem pełnym wyzwań. Komisja Europejska podjęła wówczas szybkie działania, mające na celu zneutralizowanie skutków wysokich cen żywności w krajach ubogich. Unia Europejska dała dowód swojej niezawodności przez ustanowienie pod koniec grudnia Instrumentu na rzecz Żywności dysponującego kwotą 1 mld euro na lata 2008–2010, pochodzącą z budżetu ogólnego UE.

Aby przyspieszyć postępy i wykazać się konkretnymi wynikami przed kolejnym forum dotyczącym skuteczności pomocy rozwojowej w 2011 r., Rada UE przyjęła w listopadzie 2009 r. ramy operacyjne, które skoncentrowane zostały wokół trzech priorytetów w zakresie skuteczności pomocy, uzgodnionych podczas forum w Akrze w 2008 r., tzn.: zmniejszania rozdrobnienia pomocy przez podział działań między darczyńców, zwiększania wykorzystania systemów krajowych oraz poprawy jakości współpracy technicznej.

 

Więcej na temat polityki rozwojowej Unii Europejskiej i jej ram instytucjonalnych w artykule E. Latoszek „The European Union’s development cooperation policy after 2004”, [w:] „Facing the Challenges in the European Union. Re-thinking EU Education and Research for Smart and Inclusive Growth (EuInteg)”, red. E. Latoszek, A. Kłos, M. Pachocka, M. Proczek, E. Osuch-Rak, Elipsa, Warszawa 2015.

All news

25 years of Polish transformation
28 June 2015
Martin Holland's profile
7 May 2015

‎EuropeanStudies‬ are also present at Antipodes. At ‪EuInteg‬ conference Asia&Pacific branch of academic researches about EU will be represent by Martin Holland, professor from New Zealand! His profile

Latvian EU presidency
5 May 2015

Latvia is taking the presidency of European Union till the end of June. The article wrtitten by one of EuInteg organisers Marta Dobrzycka.

Anniversary of Polish European Integration
1 May 2015

Polish Foreign Office has prepared brief summary, concerning results of 11 years in EU: raport MSZ

New sphere of Foreign Office's activity
27 April 2015

In international relations public diplomacy is the communication with foreign publics to establish a dialogue designed to inform and influence. It is practiced through a variety of instruments and methods ranging from personal contact and media interviews to the internet and educational exchanges. Broader info

Pages